Олон Улсын Атомын Энергийн Агентлагаас хэрэгжүүлж буй Техникийн хамтын ажиллагааны “Дунд сургуулийн багш, сурагчдад цөмийн шинжлэх ухаан, технологийг сургахуй” RAS0079 Бүсийн төслийн хүрээнд “Монгол Улсын ерөнхий боловсролын дунд сургуулийн цөмийн шинжлэх ухаан, технологийн сургалтыг дэмжих” сэдэвт үндэсний семинарыг 2018 оны 10 дугаар сарын 08-10-ны өдрүүдэд Цөмийн энергийн комиссоос зохион байгуулж байна. (2018-10-08 10:54:00)

Танин мэдэхүйн булан

Уран олборлолтын талаархи тоон үзүүлэлт
2018-08-28

image

Дэлхийд олборлож буй нийт ураны 2/3-ыг Казахстан, Австрали, Канад улсад олборлож байна. Нийт олборлож буй ураны 50%-ийг газрын дор уусган олборлох аргаар олборлож байна.

Дэлгэрэнгүй

Цацрагийг хэмжих багаж төхөөрөмжүүд - Цуврал №009
2018-08-16

image

Хэмжилтийн тоног төхөөрөмжүүд

Цацрагийг хэмжих багаж төхөөрөмжүүдийг дараах үндсэн 3 төрөлд ангилдаг.

1. Цацраг идэвхт материал байгааг бүртгэх, шалгах (гадаргуугийн бохирдлыг тодорхойлох);

2. Агаар дахь цацрагийн тунг хэмжих;

3. Хувь хүний авсан цацрагийн тунг хэмжих;

Дэлгэрэнгүй

Цацрагийн тухай үндсэн ойлголт - цацраг идэвхийн нэгж
2018-08-10

image

Цацрагийн нэгжүүд
Цацраг идэвхийн эрчим болон цацрагийн нөлөөллийг Беккерель (Бк), Зиверт (Зв), Грей (Гр) гэсэн нэгжээр илэрхийлдэг.

1. Беккерель - Нэг секунд дэх цөмийн задралын тоог Беккерель (Бк) нэгжээр илэрхийлнэ (задралын тоо/секунд). Бодист агуулагдаж буй цацраг идэвхт материалын хэмжээ нь Бк/кг нэгжээр илэрхийлэгдэнэ. Тус нэгжийг бодисын цацраг идэвхт шинж чанарыг нээсэн Генри Беккерелийн нэрээр нэрлэжээ.

Дэлгэрэнгүй

Цацраг идэвхт ашигт малтмал олборлох аргууд – цуврал 03
2018-08-07

image

Газрын дор уусгах олборлолт: Энэ нь ураныг газрын гүнд нь хүдрээс химийн урвалжаар уусгах замаар олборлох арга юм. Ордын геологийн тогтоц, төрлөөс хамааран уусгагч уусмалыг газрын гүнд шахаж, химийн урвалаар ураныг уусган, соруулж авдаг. Хүдрээс ураныг уусган авахад хүхрийн хүчил, шүлтийн уусмалыг хэрэглэдэг. АНУ газрын дор уусган олборлохдоо шүлтийн уусмал ашигладаг бол бусад улс орнууд голчлон хүчлийн уусмал хэрэглэдэг.

Дэлгэрэнгүй

Цацрагийн тухай үндсэн ойлголт - цацраг идэвхт материал, цацраг идэвх цацраг
2018-08-01

image

-Цацраг идэвхт материал, цацраг идэвх, цацраг
Өөрөөсөө цацраг ялгаруулдаг бодисыг цацраг идэвхт материал гэж нэрлэдэг бөгөөд ялгаруулж буй цацрагийн хүчийг цацраг идэвх гэж ойлгоно.

Уран, тори, кали, нүүрстөрөгч нь байгалийн цацраг идэвхт материал юм. Цацрагийг цацрагийн үүсгүүр (хурдасгуур г.м) ашиглан зохиомлоор гарган авч болохоос гадна цөмийн урвалын хуваагдлын үр дүнд үүсэх хуваагдын бүтээгдэхүүнээс мөн гарган авдаг. Хуваагдын бүтээгдэхүүн нь кобальт, иод, цези, техници зэрэг цацраг идэвхт материалууд байдаг.

Дэлгэрэнгүй

Цацраг гэж юу вэ? - Атомаас гарах цацраг
2018-07-23

image

Атомаас гарах цацраг
Цацрагийг бөөмлөг ба долгионлог гэж хувааж болно. Бөөмлөг цацрагийг цааш нь цэнэгтэй болон цэнэггүй гэж хуваана.

Цэнэгт эгэл бөөмсөд альфа, бета цацраг (бөөмс) болон эмнэлэгт ашигладаг протон болон эерэг цэнэгтэй нүүрстөрөгчөөс гадна мюон зэрэг эгэл бөөмсүүд ордог. Цэнэггүй бөөмд нейтрон орно. Радио долгион, хэт богино долгион, үзэгдэх гэрэл, рентген болон гамма цацрагийг долгион гэж үздэг. Альфа, бета, гамма цацраг нь цөмийн задралын явцад үүсдэг үндсэн цацраг юм. Альфа цацраг нь гелийн цөм (протон 2, нейтрон 2) бол бета цацраг нь электроны урсгал юм.

Дэлгэрэнгүй

Цацраг идэвхт ашигт малтмал олборлох аргууд – цуврал 02
2018-07-18

image

Ил уурхайн олборлолт:

Газрын гадаргууд харьцангуй ойрхон, гадаргуугаас 100-150 метр орчим гүнд байршсан, хүдэржилтийн төрлөөс үл хамааран тунамал, галт уулын, судлын, элсэн чулууны төрлийн ордуудад болон хүрэн нүүрс, фосфорит, хар занар олборлоход дайвар бүтээгдэхүүн хэлбэрээр ордын бүх л загварчлалтай хүдрийн биетүүдийг жирийн ил уурхайтай ижил нөхцөлөөр олборлолтыг явуулдаг.

Дэлгэрэнгүй

Цацраг гэж юу вэ? - Атом ба цөм
2018-07-16

image

Бүх матери нь маш олон тооны атомаас тогтоно. Атомын хэмжээ нь элементийн төрлөөс хамаардаг хэдий ч гол төлөв ойролцоогоор 0.1 нанометр байдаг. Жишээ нь: 1 сантиметр куб (cм3) алтан ялтас (19.3г жинтэй) ойролцоогоор 6х1022 (60 тэрбумын нэг их наяд дахин) алтны атомаас тогтоно. Алтны атомын диаметр 0.32 нанометр байдаг ба үүгээр нэг атом ямар өчүүхэн болохыг та төсөөлж болно.

Дэлгэрэнгүй

Цацраг идэвхт ашигт малтмал олборлох аргууд – цуврал 01
2018-07-09

image

Цацраг идэвхт ашигт малтмал буюу уран нь манай гариг дээр түгээмэл байдаг байгалийн цацраг идэвхтэй металл бөгөөд дангаараа оршдоггүй. Ураны кларкийн тоо (дэлхийн цардаст орших элементийн дундаж агууламжийг илтгэх тоо) нь 2.5 мг/кг байдаг ба байгальд алтнаас (алтны кларкийн тоо нь 0.04 мг/кг) дунджаар 62 дахин элбэг юм. Мөн уран хад чулуу болоод тэнгис далай, гол мөрний усанд хүртэл ямар нэгэн хэмжээгээр агуулагдаж байдаг ба хүний биед 90-150 микрограмм байдаг аж. Ураны уурхайд хүдрийг олборлож, тээрэмдэж нунтаглаад, уусгах аргаар 60-80 хувийн агууламжтай ураны исэл буюу хүдрийн баяжмал гарган авч цөмийн түлшний үйлдвэрлэлд ашигладаг.

Дэлгэрэнгүй

Байгалийн цацраг- Хүнс тэжээлээс
2018-07-02

image

Хүнсний бүтээгдэхүүнд гол төлөв цацраг идэвхт кали -40 элемент агуулагдаж байдаг. Кали нь ургамал дахь үндсэн 3 шимт тэжээлт бодисын нэг бөгөөд хүнс тэжээлийн замаар хүний бие организмд нэвтэрдэг. Кали нь хүний биед амин чухал шаардлагатай эрдэс бодис бөгөөд ойролцоогоор биеийн жингийн 0.2 хувийг эзэлдэг.

Дэлгэрэнгүй